Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen w Giżycku to jeden z najlepiej zachowanych pruskich fortów obronnych w Polsce. Masywny kompleks o powierzchni około 100 hektarów rozciąga się na przesmyku między jeziorami Kisajno i Niegocin, gdzie przez ponad 170 lat stoi jak strażnik dawnych Prus Wschodnich. To miejsce, gdzie historia militarna spotyka się z codziennym życiem – obok grubych murów obronnych odbywają się koncerty, a w koszarach mieści się schronisko młodzieżowe.

Spacer po twierdzy to podróż przez epoki. Można przejść podziemnymi korytarzami, wejść na wały obronne z widokiem na mazurskie jeziora, zajrzeć do dawnych magazynów prochu czy zbrojowni. Nie trzeba być fanem historii wojskowości, żeby docenić skalę tego miejsca – choć miłośnicy fortyfikacji będą w swoim żywiole.

Historia twierdzy – od pruskiego fortu do turystycznej atrakcji

Budowę rozpoczęto w 1843 roku na rozkaz króla Fryderyka Wilhelma IV. Prace trwały ponad dekadę i zakończyły się w 1855 roku, choć oficjalną nazwę – Feste Boyen – obiekt otrzymał już w 1846 roku. Nazwano go na cześć pruskiego generała Hermanna von Boyena, który był głównym pomysłodawcą tej inwestycji. Sześć bastionów również nosi imiona związane z tym dowódcą – trzy to jego imiona (Leopold, Ludwig, Hermann), a pozostałe nawiązują do herbu rodowego: Schwert (Miecz), Recht (Prawo) i Licht (Światło).

Strategiczne położenie nie było przypadkowe. Twierdza miała blokować jeden z niewielu przejść przez linię Wielkich Jezior Mazurskich, stanowiąc barierę dla wojsk nadciągających od wschodu. W praktyce sprawdziła się podczas I wojny światowej – w sierpniu 1914 roku garnizon liczący około 4000 żołnierzy skutecznie odpierał rosyjskie próby zdobycia fortu. Rosjanie okrążyli Giżycko, ale sama twierdza nie została zaatakowana bezpośrednio, a jej artyleria wspierała obronę miasta.

Po I wojnie światowej obiekt stracił znaczenie militarne i przekształcono go między innymi w szpital. Podczas II wojny światowej służył jako ośrodek szkoleniowy i siedziba wywiadu. W 1945 roku Niemcy opuścili twierdzę bez walki, dzięki czemu uniknęła ona poważnych zniszczeń wojennych.

Na terenie twierdzy podczas II wojny światowej funkcjonowało laboratorium, które oceniało jakość żywności dostarczanej do Wilczego Szańca – kwatery głównej Hitlera położonej nieopodal Kętrzyna.

Po wojnie zarządzało nią Wojsko Polskie, ale w latach 50. część obiektów oddano zakładom spożywczym. To właśnie wtedy powstały budynki kompletnie niepasujące do charakteru fortu i nastąpiły największe zniszczenia. Dopiero po likwidacji tych przedsiębiorstw na początku lat 90. twierdza stała się dostępna dla turystów. W 1994 roku miasto przekazało ją Towarzystwu Miłośników Twierdzy Boyen, które uporządkowało teren i wyznaczyło ścieżki zwiedzania.

Co zobaczysz podczas zwiedzania

Twierdza ma kształt sześcioramiennej gwiazdy otoczonej murem Carnota – ceglanym murem obronnym ze strzelnicami o długości 2303 metry. Do środka prowadzą cztery bramy: Giżycka, Kętrzyńska, Prochowa i Wodna, choć dziś głównie korzysta się z dwóch pierwszych. Przez Bramę Giżycką wchodzi się po moście zwodzonym, który został udostępniony zwiedzającym dopiero w 2001 roku.

Wewnątrz czeka spora dawka militarnej architektury. Można zwiedzić koszary o charakterystycznym półkolistym kształcie, arsenał, laboratoria prochowe i amunicyjne, kompleks piekarni czy budynki gospodarcze na najniższym poziomie twierdzy – majdanie, który znajduje się na wysokości tafli jeziora Niegocin. W spichlerzach magazynowano zapasy żywności dla załogi – 2 tysiące ton zboża i do 1200 beczek sucharów, co pozwalało przetrwać kilka miesięcy bez dostaw z zewnątrz.

W koszarowcu przy Bramie Giżyckiej działa Muzeum Twierdzy Boyen oraz schronisko młodzieżowe. Na terenie znajduje się też amfiteatr w rawelinie, gdzie latem odbywają się koncerty i inne wydarzenia kulturalne – od festiwali muzycznych po rekonstrukcje historyczne.

Trzy ścieżki zwiedzania – dla każdego coś innego

Organizatorzy przygotowali trzy oznakowane trasy o różnym stopniu trudności. Niebieski szlak to najkrótsza i najłatwiejsza opcja – dostępna dla osób niepełnosprawnych i rodzin z wózkami dziecięcymi. Spacer zajmuje około godziny i prowadzi przez główne punkty bez forsownych podejść.

Szlak czerwony to pełniejsza wersja – wiedzie przez wały obronne i wszystkie dostępne obiekty wystawowe z ekspozycjami. Trzeba na to przeznaczyć około 1,5 godziny. Zielona trasa to opcja dla wytrwałych – najdłuższa i najtrudniejsza, z licznymi schodami i przejściami wzdłuż murów obronnych.

Można też skorzystać z nocnego zwiedzania, które organizowane jest w sezonie letnim. Twierdza po zmroku to zupełnie inne doświadczenie – tajemnicze korytarze i charakterystyczna atmosfera przyciągają sporo chętnych.

W 2018 roku gmina Giżycko zakupiła sześć replik dziewiętnastowiecznych dział, które wykorzystywane są podczas corocznej rekonstrukcji bitwy o twierdzę z 1914 roku.

Dla kogo jest Twierdza Boyen

To miejsce ma szeroką grupę odbiorców. Miłośnicy historii wojskowości i fortyfikacji znajdą tu prawdziwy skarb – jeden z nielicznych tak dobrze zachowanych pruskich fortów. Rodziny z dziećmi mogą wybrać krótszą trasę i połączyć spacer z piknikiem na terenie twierdzy. W sezonie letnim organizowane są gry terenowe dla dzieci, które łączą zabawę z poznawaniem historii fortu.

Fotografie również mają tu pole do popisu – masywne mury, zabytkowe bramy, widoki z wałów na jeziora. Latem warto sprawdzić kalendarz wydarzeń – od koncertów filmowych przebojów, przez festiwale muzyczne, po „Operację Boyen”, czyli wielką inscenizację batalistyczną z udziałem rekonstruktorów z Polski i zagranicy.

Nie każdy musi być entuzjastą militariów. Sam rozmach budowli i fakt, że przetrwała prawie dwa wieki w tak dobrym stanie, robi wrażenie. Plus lokalizacja – przesmyk między jeziorami daje ładne widoki, zwłaszcza z górnych partii murów.

Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd

Twierdza znajduje się przy ulicy Turystycznej 1 w Giżycku, w zachodniej części miasta. Dojazd samochodem nie stanowi problemu – jest płatny parking bezpośrednio przy murach oraz większy parking na początku ulicy Turystycznej. Z centrum Giżycka można dojść pieszo w około 15-20 minut.

Godziny otwarcia zależą od sezonu. W lipcu i sierpniu twierdza jest otwarta codziennie od 9:00 do 20:00. W pozostałych miesiącach zamykana jest między 15:00 a 18:00. Kasy biletowe zamykają się godzinę przed końcem zwiedzania. Nie trzeba rezerwować wejścia z wyprzedzeniem.

Ceny biletów w sezonie letnim wahają się od 10 do 15 złotych. Są ulgi dla dzieci, studentów i seniorów. Bezpłatne wejście przysługuje między innymi opiekunom osób niepełnosprawnych oraz weteranom. W kasie można kupić pamiątkowe magnesy i gadżety, a na terenie stoją automaty z pamiątkowymi medalami – znajdują się w Warsztacie Zbrojmistrza, Laboratorium Prochowym i Stajni z Wozownią.

Na zwiedzanie warto przeznaczyć od 1,5 do 2 godzin, w zależności od wybranej trasy i tempa. Jeśli planuje się udział w dodatkowych atrakcjach czy wydarzeniach, czas może się wydłużyć. Teren jest rozległy, więc wygodne obuwie to podstawa – zwłaszcza na dłuższych trasach ze schodami.

Kontakt: telefon 506 943 752 lub 87 428 83 93, e-mail: [email protected]. Aktualne informacje o wydarzeniach i cenach można znaleźć na stronie twierdza.gizycko.pl.